Numer 1/2014 - Stanisław Cenkier

Stanisław Cenkier (1891 - 1978)

Na łowieckim posterunku

I - Dzieciństwo i młodość

Stanislaw CenkierStanisław Cenkier urodził się 2 kwietnia 1891 roku w Zakrzewie powiat Wągrowiec. Jego dzieciństwo przypada na okres wzmożonej germanizacji Wielkopolski przez pruskie władze. Jest to czas sławnego strajku szkolnego dzieci z Wrześni, zmuszanych biciem do odmawiania modlitwy w języku niemieckim. W szkole w Łosińcu, do której uczęszcza mały Staś, nauczyciel hakatysta Schreier, również stosuje kary cielesne, gdy dzieciom wyrwie się jakieś polskie słowo. Staś jest szczególnie szykanowany, bo ojciec Kazimierz Cenkier jest polskim działaczem patriotycznym i jest na celowniku pruskich władz. W leśniczówce Stare Kurki, gdzie mieszkają, odbywają się potajemne spotkania działaczy i posłów frakcji polskiej w pruskim parlamencie, czytana jest polska prasa, redagowane są odezwy do narodu polskiego, organizowane są przygotowania do wyborów parlamentarnych w 1903 roku. Dzięki tym działaniom Polacy z Wielkopolski uzyskują 16 mandatów w pruskim parlamencie. Ojciec stopniowo wtajemnicza Stasia w działania konspiracyjne. Od czasu do czasu leśniczówkę nachodzą pruscy żandarmi, namawiając ojca do zaprzestania działalności i grożąc pozbawieniem dzieci praw do edukacji w szkołach średnich. Gdy tak się stało Staś pobiera prywatne lekcje. Wykazując szczególne zamiłowanie do lasu, od 1 października 1906, rozpoczyna praktykę w Zarządzie Lasów w Roszkowie. Ojciec wtajemnicza go w tym czasie w szczegóły pracy politycznej, czyniąc go łącznikiem między oddziałami terenowymi Polskiej Organizacji Wojskowej.
13 grudnia 1906 roku Niemcy rozwiązują Parlament i ogłaszają przyśpieszone wybory. Trwa intensywna kampania propagandowa nacjonalistów niemieckich. Młody Stanisław rozwozi odezwy nawołujące Polaków do jedności i wzięcia udziału w wyborach. Działania odnoszą sukces.
Z okręgu Księstwa Poznańskiego udaje się wprowadzić do pruskiego Parlamentu 11 posłów polskich i tylko czterech niemieckich. W wyborach tych polskim posłem ze Śląska zostaje Wojciech Korfanty. Po odbyciu dwuletniej praktyki i zdaniu egzaminów z zakresu leśnictwa i przemysłu drzewnego, starał się Stanisław Cenkier o kontynuowanie edukacji leśnej w Zarządzie Lasów Państwowych w Poznaniu, jednak jako podejrzany politycznie dostał skierowanie na Dolny Śląsk do Nadleśnictwa Schöneiche (Dębno) w obecnym powiecie Wołów. Władze pruskie, zamykając Polakom dostęp do szkół średnich, nie zamykały młodzieży całkowicie dostępu do edukacji. Dopuszczały naukę zawodu i dalsze przebijanie się w świat w oderwaniu od rodzinnych, patriotycznych korzeni, z dala od domu, w obcym, typowo niemieckim środowisku licząc na szybką asymilację.
Pożegnanie z Wielkopolską w 1908 roku okazało się trwałe. Pomimo wyrwania ze środowiska Stanisław postanowił być wierny swoim polskim korzeniom. Po 5-cio letniej edukacji, gdy był w wieku poborowym, uprzedzając przymusowy pobór, sam zgłosił się na ochotnika do Gwardii Strzelców w Poczdamie, złożonej w 90 % z leśników. W formacji tej umożliwiano adeptom dalsze kształcenie z zakresu leśnictwa i łowiectwa. Jako, że od 10 do 13 roku życia pobierał w domu lekcje muzyki, szybko opanował grę na rogu myśliwskim i wciągnięto go na listę współprowadzących polowania cesarskie i dworskie w podberlińskich łowiskach. Pod koniec służby, na jednym z takich polowań, brodaty starszy mężczyzna, będąc pod wrażeniem czystego grania sygnałów myśliwskich przez Stanisława, podszedł do młodego żołnierza – leśnika i przedstawił się:
- Jestem Książę Guido Donnersmarck. Mam cztery nadleśnictwa i dwa tartaki na Górnym Śląsku. Czy nie zechciałby pan podjąć pracę w mojej administracji lasów?
Tym sposobem 1 października 1912 roku Stanisław Cenkier trafił na Górny Śląsk. Generalna Dyrekcja Dóbr w Świerklańcu skierowała go do Nadleśnictwa Zielona w powiecie lublinieckim. Tam nabierał doświadczenia w zawodzie leśnika i w łowiectwie. Po dwuletniej praktyce zdał egzaminy we Wrocławiu, co było warunkiem otrzymania stałej umowy o pracę po okresie próbnym. W marcu 1914 roku dostał służbowe przeniesienie jako Adiunkt do Nadleśnictwa Mętków w powiecie chrzanowskim na terenie ówczesnej Austrii. Majątek ten był również własnością Księcia Guido Donnersmarcka. Po czterech miesiącach pracy w Mętkowie wybuchła I Wojna Światowa. Tak więc wybuch wojny zastał Stanisława Cenkiera za granicą. Nie mógł się pogodzić z koniecznością służby w znienawidzonym pruskim mundurze i bratobójczą walką Polaków służących w armiach trzech zaborców. Powrót i zgłoszenie się do jednostki w Poczdamie, udało mu się opóźnić o trzy miesiące. 14 stycznia 1915 roku trafił na front zachodni do Belgii, a potem do Francji. Dwukrotnie usiłował przejść na stronę francuską, ale nie udało się. W końcu ranny w rękę trafił do szpitala wojskowego, a następnie wycofano go z frontu na rekonwalescencję w Poczdamie. Podczas urlopu zdrowotnego u swojego pracodawcy Donnersmarcka w Świerklańcu wystarał się o reklamację i zwolnienie z wojska pruskiego. Tak więc z początkiem 1916 roku, podjął znowu pracę w świerklanieckich dobrach w Kuczowie i Zielonej równocześnie, gdyż brakowało kadr. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności dotrwał tam do końca wojny, angażując się równocześnie w działalność konspiracyjną Polskiej Organizacji Wojskowej. Miejscem tajnych spotkań polskich patriotów była apteka pana Burzyńskiego w Koszęcinie. Burzyński podobnie jak Cenkier pochodził z Wielkopolski. Wszyscy żyli nadzieją powstania niepodległej Polski, po ponad stu latach zaborów. Z inicjatywy aptekarza Burzyńskiego powstało w Koszęcinie kilka organizacji polskich: Towarzystwo Śpiewacze, Zrzeszenie Sportowe „Sokół”, Koło Polek. W obliczu nasilonych antypolskich działań niemieckich, zmierzających do utrzymania Górnego Śląska w granicach przedwojennych Niemiec, koszęcińska organizacja POW przygotowywała się do powstania. 28 czerwca 1919 roku w wyniku Traktatu Wersalskiego, postanowiono, że o losach Górnego Śląska zdecyduje Plebiscyt. Ponieważ wszystkie ogniwa władzy znajdowały się w rękach niemieckich, a ludność polska była terroryzowana przez niemieckie bojówki, 16 sierpnia 1919 roku doszło do pierwszego zrywu powstańczego.

«startpoprz.123nast.koniec»

Orez-L2

Aktualny numer

3/2018

2018 3m

Orez-L