Numer 1/2014 - Stanisław Cenkier

II - Powstania Śląskie i okres międzywojenny

Komendantem POW na powiat lubliniecki został Marian Gniatczyński, a zastępcą Stanisław Cenkier, w którego leśniczówce był magazyn powstańczej broni. Po aresztowaniu Gniatczyńskiego przez Niemców, działacze POW w obawie przed aresztowaniem schronili się w okolicznych lasach prowadząc walkę partyzancką. I Powstanie Śląskie upadło po dwóch tygodniach, wobec przeważających sił Grenzschutzu, ale z końcem sierpnia 1919 roku na Górny Śląsk przybyła Międzysojusznicza Komisja Rozjemcza z gen. Dupontem na czele i nakazała zwolnienie wszystkich aresztowanych powstańców z niemieckich więzień. Ogłoszono amnestię. Ponieważ zwolniony z więzienia Gniatczyński wrócił na stałe do Poznania, Komenda Główna POW powierzyła Stanisławowi Cenkierowi dowództwo tej organizacji na powiat lubliniecki. Gdy w grudniu 1919 roku w Bytomiu powołano Polski Komitet Plebiscytowy, powołano Stanisława Cenkiera na stanowisko Kierownika Sekcji Lasów przy Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa. Wkrótce został zastępcą naczelnika tego wydziału. Tym sposobem musiał Cenkier rozstać się z lasem i przenieść do Bytomia jako pracownik biurowy. Zamieszkał w jednym pokoju w dzielnicy Rozbark. Siedzibą Polskiego Komitetu Plebiscytowego był bytomski Hotel „Lomnitz”. Komisarzem Rządu Polskiego był Wojciech Korfanty, a zastępcami: Józef Rymer, Józef Bieniszkiewicz i Konstanty Wolny. W Hotelu „Lomnitz” zatrudnionych było 35 pracowników na stanowiskach kierowniczych i około 120 innych pracowników biurowych. Bytomskiej centrali podlegało na całym Górnym Śląsku 17 Komisariatów Powiatowych. Głównym zadaniem Komisariatu Polskiego były wtedy przygotowania do zbliżającego się Plebiscytu i przygotowanie do przejęcia niemieckich urzędów w razie wygranej. Polski Komisariat był solą w oku dla niemieckich agitatorów. Wieczorem 28 maja 1920 roku bojówki niemieckie przypuściły atak na Hotel „Lomnitz”. Pracownicy byli jednak na to przygotowani i uzbrojeni. Atak odparli, a na pomoc przybyły francuskie oddziały Międzysojuszniczej Komisji. Po tych wydarzeniach Wydział Rolnictwa i Leśnictwa miał mnóstwo pracy. Wobec blokady ze strony Niemców dostaw zbóż siewnych i kartofli sadzeniaków dla rolników polskiego pochodzenia, Komisariat musiał zorganizować import tych towarów z Polski i późniejszy rozdział przez Śląski Związek Rolników. Później doszła sprawa bieżącego zaopatrzenia w żywność pozostałych obywateli Górnego Śląska. Ponieważ Naczelnik Niegolewski ciągle jeździł do polskich władz w Warszawie i Poznaniu, te trudne sprawy prowadził Stanisław Cenkier jako zastępca. Władze niemieckie blokowały te polskie dostawy dla głodującego Śląska, zatrzymując pod byle pretekstem transporty z żywnością na granicy w Kępnie. Cenkier musiał ciągle interweniować bezpośrednio w Miedzysojuszniczej Komisji w Opolu. Ponieważ w okresie przygotowań do Plebiscytu obowiązywał zakaz zgromadzeń bez zgody władz niemieckich i Komisji Miedzysojuszniczej, 3 listopada 1920 roku odbyło się konspiracyjne zebranie polskich myśliwych z terenu Górnego Śląska w lokalu Banku Ziemskiego w Bytomiu. Utworzono konspiracyjną placówkę pod nazwą Komitet Łowiecki, która była zalążkiem Śląskiego Towarzystwa Łowieckiego. Stanisław Cenkier objął tam funkcję sekretarza. Gromadzono dane z terenu o przypadkach kłusownictwa, poprzez Wydział Leśny interweniowano w Opolu w sprawie zagłady żubrów pszczyńskich. Równolegle powstało w lipcu 1920 roku Górnośląskie Towarzystwo Leśników z siedzibą w Hotelu „Lomnitz”. Odpowiedzią na te działania ze strony niemieckich władz, było zwalnianie polskich leśników w majątkach śląskich magnatów. Po Plebiscycie (21 III 1921) i III Powstaniu Śląskim, gdy nastąpiło formalne rozgraniczenie Górnego Śląska na część polską i niemiecką, Stanisław Cenkier ustalał przebieg granicy Państwa Polskiego z Niemcami przez tereny leśne. Stronę niemiecką reprezentował Nadleśniczy Ulbrich z Opola. Wszystko odbywało się pod nadzorem Komisji Międzysojuszniczej. W czerwcu 1922 roku, już w mundurze polskiego leśnika Cenkier witał z burmistrzem Feliksem Orlickim wkraczające do Lublińca Wojsko Polskie. Ostatnimi Nadleśnictwami przejmowanymi z rąk niemieckich były Rybnik i Paruszowiec. 3 lipca 1922 Wojsko Polskie pod dowództwem gen. Szeptyckiego wkroczyło do Rybnika. Uroczystości w tym mieście miały wyjątkowy charakter. Odbywały się z udziałem Komisji Międzysojuszniczej, Wojewody Śląskiego Józefa Rymera i przedstawicieli rządu niemieckiego. Kończyły ostatecznie podział Górnego Śląska na część polską i niemiecką. Komisariat Plebiscytowy został rozwiązany, obce wojska rozjemcze (francuskie, włoskie, brytyjskie) opuściły ziemię śląską i powołana została Naczelna Rada Ludowa w Katowicach reprezentująca Rząd Polski. Stanisław Cenkier powołany został na stanowisko Kierownika Oddziału Leśnictwa przy Wydziale Rolnictwa i Leśnictwa NRL. Zaczął organizować polską administrację leśną. Pracy było dużo, bo gdy Niemcy wiedzieli już, że utracą część Górnego Śląska prowadzili rabunkową gospodarkę leśną. Z braku kadr Stanisław Cenkier obok działalności w NRL do 1925 roku pełnił funkcję Nadleśniczego w Rybniku, a w latach 1925 – 1931 w Paruszowcu. W 1938, ze stanowiska Nadleśniczego w Żwakowie przeszedł do powołanej w 1937 roku Krakowsko – Śląskiej Dyrekcji Lasów Państwowych z siedzibą w Cieszynie, gdzie objął funkcję Referendarza d/s Łowiectwa i Pstrągarstwa Górskiego. Tam zastał go wybuch II wojny Światowej.
W okresie międzywojennym był też Cenkier kilkakrotnie delegatem polskim na międzynarodowych zjazdach i kongresach leśników. Wiosną 1926 roku Kongres odbywał się w Rzymie. Podczas podróży tej zwiedził z małżonką Mediolan, Rzym, Neapol i Capri. Europejskie kongresy leśników odbywały się co 10 lat. Następny był we wrześniu 1936 roku w Budapeszcie. Stanisław Cenkier był również członkiem polskiej delegacji. 15 września 1934 roku Państwo Polskie wszczęło postępowanie egzekucyjne wobec śląskiego magnata z Pszczyny Jana Henryka XV Hochberga za długi podatkowe. Cenkier został mianowany Pełnomocnikiem d/s Leśnictwa przy Zarządzie Przymusowym. Lasy książęce obejmowały wtedy obszar 27289 ha i 15 tys. ha użytków rolnych. Zadaniem Pełnomocnika było przejęcie czterech Nadleśnictw, 26 Leśnictw z gajówkami i domami robotników oraz 2 tartaki i 3 składnice drewna. Zadanie było trudne, bo nie można było przerwać prac eksploatacyjnych i produkcyjnych.Pszczyńskie lasy zaopatrywały w drewno 5 kopalń i inne zakłady. Za przekroczenie planów cięć na Księcia Pszczyńskiego nałożono kary pienieżne (1300000 zł), którym majątek ten nie mógł podołać. W związku z tym w grudniu 1937 roku lasy książece przeszły na własność Skarbu Państwa Polskiego. Ponieważ Stanisław Cenkier był równocześnie (od 1938) szefem łowiectwa w Krakowsko – Śląskiej Dyrekcji Lasów Państwowych, organizował reprezentacyjne polowania dla polskich dostojników rządowych. Znał osobiście samego Prezydenta Polski Ignacego Mościckiego, który przyjeżdżał do Wisły na polowania i mieszkał w ufundowanym przez Województwo Śląskie zameczku myśliwskim. W sierpniu 1939 roku gościem Prezydenta w Wiśle na polowaniu na kaczki był sławny tenor Jan Kiepura.Stanislaw Cenkier 2

Orez-L2

Aktualny numer

4/2019

2019 4m

Orez-L