Numer 1/2014 - Stanisław Cenkier

III - II Wojna Światowa i Polska Ludowa

Wraz z wybuchem II Wojny Światowej znalazł się Stanisław Cenkier na liście największych wrogów III Rzeszy. Jego przeszłość, szczególnie praca w Polskim Komitecie Plebiscytowym i fakt, że był Komendantem POW na Powiat Lubliniecki sprawiła, że znalazł się na czarnej liście Gestapo. Musiał więc uciekać z Górnego Śląska. Rodzina pozostała w Mikołowie, gdzie mieszkali Cenkierowie. W połowie września 1939 roku, zatłoczonomi drogami pełnymi uchodźców, pod ostrzałem niemieckich samolotów, dotarł do Lwowa. We Lwowie przebywało wielu uciekinierów z Górnego Śląska. Cenkierowi pomocy udzielił Profesor Politechniki Lwowskiej Marian Kamiński, u którego zamieszkał. Na 3 miesiące trafił do Kliniki Lwowskiej przechodząc operację laryngologiczną. W maju 1940 roku spotkał przypadkowo znajomego Jana Żuczkowskiego - ogrodnika miejskiego we Lwowie. Ten zatrudnił go w charakterze pomocnika. Wiosną 1941 roku w obliczu przewidywanego najazdu hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki, Stanisław Cenkier załatwia sobie z pomocą przyjaciół dokumenty na nazwisko Mieczysław Dreścik. Dzięki uczynności rodaków zdobył legitymację ubezpieczeniową ze swoim już zdjęciem i adnotacjami o zatrudnieniu i zamieszkiwaniu we Lwowie. Gdy po napaści na ZSRR, w czerwcu 1941 roku do Lwowa zaczęło napływać coraz więcej Niemców mogących go rozpoznać, w końcu na Śląsku był osobą bardzo znaną, musiał opuścić Lwów. Kilka miesięcy pracował jako pracownik kancelaryjny w Nadleśnictwie Lelechówka, ale gdy tam też zrobiło się gorąco wobec zbliżającej się inspekcji Nadleśnictwa, wrócił do Lwowa, gdzie przygarnął go pod dach znajomy Profesor Rudolf Wacek. Następnym etapem wojennej tułaczki było Nadleśnictwo Słońsko w powiecie Drohobycz. Tam zatrudnił się Mieczysław Dreścik jako sekretarz. Spędził tam 2 lata. W 1943 roku latem, podczas niespodziewanych odwiedzin Gestapo w Nadleśnictwie cudem uniknął dekonspiracji. O ile ze strony Niemców, kontrole w Nadleśnictwie ustały, tak zaczęły się nocne napady nacjonalistów ukraińskich na polskie rodziny. Ponieważ Nadleśniczy ze Słońska i pracownicy byli Polakami, Nadleśnictwo przeniesiono do Drohobycza, gdzie było bezpieczniej. Od wiosny 1944 roku Niemcy zaczęli powoli uciekać z okolic Lwowa, a w połowie sierpnia 1944 wkroczyła tam Armia Czerwona. Do wiosny 1945 pracował Mieczysław Dreścik w lasach nowo powołanej Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki, starając się równocześnie o repatriację do Polski, co wtedy nie było łatwe. W końcu otrzymał zgodę władz i pod koniec kwietnia 1945 roku wsiadł we Lwowie do pociągu ewakuacyjnego jadącego przez Katowice do Opola. Po kilkudniowej podróży w bydlęcym wagonie z przesiedleńcami polskimi, w dniu 29 kwietnia 1945 roku dotarł do swojego przedwojennego mieszkania w Mikołowie. Żona i synowie szczęśliwie przetrwali wojnę, choć Niemcy w 1939 roku wyrzucili ich z mieszkania i pozbawili dobytku. Nie mogąc złapać samego Stanisława Cenkiera mścili się na rodzinie. Starszy syn Tadeusz został aresztowany i wysłany do obozu w Oświęcimiu. Młodszego syna wysłano na roboty przymusowe do Niemiec. Szcześliwie obaj jednak przeżyli wojnę. Następnego dnia po powrocie 30 Kwietnia 1945 roku, już jako Stanisław Cenkier, a nie Mieczysław Dreścik zgłosił się do Śląskiej Dyrekcji Lasów Państwowych z nową siedzibą w Bytomiu, a trzeciego maja 1945 przejął kierownictwo Działu Łowiectwa przy tej instytucji. Z braku wykształconej kadry leśniczej, mocno przerzedzonej przez II wojnę światową, sprawował Stanisław Cenkier równocześnie kilka funkcji. Do 1954 roku był Rzecznikiem Dyscyplinarnym w DLP i wykładowcą w Kuźni Nieborowskiej, gdzie na przyśpieszonych kursach szkolono kandydatów na leśniczych i gajowych. Zorganizowanie nowej administracji leśnej było bardzo ważne, bo dynamicznie rozwijający się polski przemysł domagał się ciągle różnych asortymentów drewna. We wrześniu 1945 roku, Cenkier jako tymczasowy Łowczy Wojewódzki wydał odezwę „Do myśliwych Śląska” (treść tej odezwy do zobaczenia na stronie KŁ Ostoja) apelującą do myśliwych i miłośników przyrody, by zespolili wysiłki w celu ochrony fauny, która przetrwała wydarzenia wojenne i zapobiegali powojennemu kłusownictwu. Dla odbudowy pogłowia zwierzyny płowej, z inicjatywy Cenkiera DLP w Bytomiu powołała cztery leśne kompleksy hodowlane dla jeleni i danieli. Po wojnie Stanisław Cenkier angażował się również mocno w rozwój pszczyńskiego stada żubrów. W 1948 roku powstaje w lasach pszczyńskich 700 ha zagroda dla tych zwierząt istniejąca do dziś.
W październiku 1948 roku Dyrekcję Lasów Państwowych w Bytomiu przeniesiono do Opola. Po nowym podziale administracyjnym w 1951 roku, gdy powstało Województwo Opolskie i Śląsko- Dąbrowskie, inż. Feliks Kamieniecki ze Stanisławem Cenkierem organizują Dyrekcję Lasów Państwowych w Katowicach. Początkowo nową siedzibę stanowi obszerny poniemiecki barak zmontowany na skraju lasu przy ul. Św. Huberta w Katowicach-Brynowie. W tym czasie Cenkier organizuje też dwie Wojewódzkie Rady Łowieckie w nowo powstałych województwach. Jako Prezes Wojewódzkiej Rady Łowieckiej w Katowicach, powołuje w 1956 roku Leśniczych d/s Łowieckich przy Nadleśnictwach: Pszczyna, Kobiór, Koszęcin, Tworóg-Brynek i Kośmidry.
Na zasłużoną emeryturę przechodzi Stanisław Cenkier w 1961 roku w wieku 70 lat. Pomimo przejścia na emeryturę, nie tracił nigdy kontaktu ze sprawami leśnictwa i łowiectwa, chętnie służąc radą młodszym kolegom. Przekazywał też młodszemu pokoleniu umiejetność grania na rogu myśliwskim. Aktywnie działał też w organizacji kombatanckiej ZBOW i D. 11 października 1971, w Szczecinie ślaska delegacja z gen. Jerzym Ziętkiem uczestniczyła w podniesieniu bandery na statku M/S „Powstaniec Śląski”. Stanisław Cenkier był tam ze sztandarem organizacji kombatanckiej. Armatorowi tj. Polskiej Żegludze Bałtyckiej statek przekazywał Tadeusz Cenkier – najstarszy syn, będący wtedy Dyrektorem Naczelnym Szczecińskiej Stoczni. Pod koniec życia Stanisław Cenkier spisał swoje wspomnienia. W 1977 roku ukazała się jego ksiażka pt.”Ze wspomnień starego leśnika” (Wydawnictwo „Śląsk” Katowice). Za aktywną działalność był uhonorowany wieloma odznaczeniami państwowymi i łowieckim „Złomem”. Zmarł 25 sierpnia 1978 roku i został pochowany na cmentarzu przy Kościele św. Wojciecha w Mikołowie. Zgodnie z ostatnią wolą zmarłego bogaty zbiór jego myśliwskich trofeów trafił do zameczku myśliwskiego Promnice nad Jeziorem Paprocańskim i zdobi do dziś tzw. Salę Cenkiera.

Stanislaw Cenkier 3

 

 

 

 

 

 

Cześć jego pamięci!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tekst i zdjęcia - Jerzy Szołtys

Bibliografia: Książka „Ze wspomnień starego leśnika” Wydawnictwo „Śląsk” Katowice 1977

 

«startpoprz.123nast.koniec»

Orez-L2

Aktualny numer

4/2019

2019 4m

Orez-L